لقمه حرامی كه با تعابیر گوناگون در آیات و روایات مشاهده میشود محدود به چند
دانه برنج و لقمهای نان نمیشود؛ بلكه مراد از این واژه هر گونه ما لی است كه از
راهی ناحق و بدون مجوز شرعی به دست آید.
در فرهنگ تعالی بخش اسلام، لقمه حرام مختص مواد خوراكی نبوده و حرام بودنش
هم منحصر در روانه كردن آن به دستگاه گوارش نمیباشد. لقمه حرام، اصطلاحاً به
مالی گفته میشود كه از راه غیر شرعی به دست آمده و هرگونه تصرف در آن (نه
فقط خوردن) نیز ممنوع است و حرام.
دلیل این گستردگی در عنوان بحث، همترازی واژههایی نظیر «لقمه حرام» و
«اللقمة من الحرام» با «أكل مال به باطل» یا «أكل سحت» در آیات و روایات است
كه این تعابیر را میتوان با عبارتهایی مانند «أكل ... بالباطل» و «أكل السحت» در
منابع قرآنی و حدیثی جستجو كرد.
توضیح واژگان
«أكل» بر خلاف تصور عمومی كه آن را منحصر در خوردن از راه دستگاه بلع و گوارش
میدانند؛ در خوردن خلاصه نشده و دامنه معنائیش هر گونه تصرف را شامل
میشود؛ خواه این تصرف، خوردنی باشد؛ خواه پوشیدنی و خواه هر گونه دخل و
تصرف دیگر. به عبارت دیگر این واژه در عربی همان كاربردی را دارد كه ما در فارسی
داریم. ما نیز وقتی میگوییم پول فلانی را خوردند منظورمان وارد كردن آن در دهان
نیست بلكه منظورمان از خوردن یك تعبیر عرفی برای هر گونه تصرف و مال خود
كردن است.
قرآن كریم هم برای بیان هر گونه تصرف در مال دیگری از واژه «أكل» استفاده كرده
است؛ مانند این آیه كه میفرماید «وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَیْنَكُمْ بِالْباطِل»؛ بر اساس این
آیه؛ هر گونه تصرف در اموال دیگران از غیر طریق صحیح و به ناحق؛ مورد نهی خداوند
متعال قرار گرفته است.
بنابراین لقمه حرامی كه با تعابیر گوناگون در آیات و روایات مشاهده میشود محدود
به چند دانه برنج و لقمهای نان نمیشود؛ بلكه مراد از این واژه هر گونه ما لی است
كه از راهی ناحق و بدون مجوز شرعی به دست آید و مراد از خوردن آن نیز فرو بردن
آن به داخل گلو نمیباشد بلكه منظور هر گونه تصرف در آن مال، بدون مجوز شرعی
و رضایت صاحب آن است.
پس اگر كسی پولی را ظالمانه به دست آورد؛ اما آن را خرج خوراك نكرد؛ بلكه
لباسی خرید و پوشید یا با آن كرایه ماشین داد او نیز مصداق خورنده مال حرام
محسوب میشود و این همان تعبیری است كه آیات و روایات هماهنگ با فرهنگ
محاوره مردم از آن استفاده كرده است و میگوید كه او پول مردم را خورد در حالی
كه ریالی از این پول لقمهای نشد و از گلوی او پایین نرفت.
با این مقدمه وارد گستره عظیم و مهمی به نام مال حرام میشویم.
مال حرام چیست؟
----------------------- مال حرام مالی است كه از راه نامشروع به دست آید و مطلق تصرّف در آن، حرام
است. خواه به مصرف خوردن و آشامیدن برسد، خواه صرف پوشاك و مسكن و نظیر
آن شود. و حرامخوار علاوه بر اینكه گناه بزرگی مرتكب شده است، از مال حرام كه
در آن تصرّف نموده، نفع نمیبرد و آن مال بركت ندارد.
دلیل حرمت
-------------- در اسلام، أكل یا همان مطلق تصرف در اینگونه اموال، حرام است زیرا آیات و روایات
فراوانی با صراحت تمام مردم را از هر گونه تصرف در اموالی كه از راه نامشروع به
دست آمده و مصداق مال حرام شدهاند باز میدارند و اجازه چنین كاری را به آنها
نمیدهند.
نمونهای از آیات و روایات بازدارنده
------------------------------------- 1. «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَیْنَكُمْ بِالْباطِلِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ تِجارَةً
عَنْ تَراضٍ مِنْكُمْ »: ای كسانی كه ایمان آوردهاید! هر گونه تصرف در مال دیگری كه بدون حق و بدون یك مجوز شرعی باشد
ممنوع است مگر آنكه بر اساس تجارتی از روی خشنودی و رضایت میان خودتان انجام بگیرد.
2. امیر المومنین علیه السلام میفرماید: «لَا تُدْخِلُوا بُطُونَكُمْ لُعَقَ الْحَرَامِ»
«لُعَق» جمع «لعقهی» است و لعقة به مقدار كمی از غذا میگویند كه در یك
قاشق یا بین انگشتان جا میشود. كه اینجا كنایه از نهایت كوچكی آن مال حرام
است. امیرالمومنین علیه السلام در این فراز از كلام گهربارشان مردم را از هر گونه
تصرف حتی در ذرهای از مال حرام هم نهی میكند. سپس برای آنكه شنونده از
پشتوانه ایمانی بیشتری برخوردار شود و این معصیت را راحتتر ترك كند بلافاصله
فرمودند: «فَإِنَّكُمْ به عین مَنْ حَرَّمَ عَلَیْكُمُ الْمَعْصِیَةَ وَ سَهَّلَ لَكُمْ سُبُلَ الطَّاعَةِ »؛ زیرا
در برابر مراقبت خداوندی هستید كه گناه را بر شما حرام كرده و راه بندگی را بر
شما آسان نموده است.